Talent-ontwikkeling maakt productiever en bespaart uitkeringen

Onze maatschappij is tot stand gekomen door de inzet van mensen, hun talenten, arbeidskracht en vaardigheden. Werken en leren is voor de meeste mensen bovendien de beste manier om zich te ontplooien. Toch zitten er miljoenen mensen met een uitkering thuis: chronisch zieken, werklozen, gehandicapten. Blijkbaar is er geld genoeg om het zonder hun inzet te kunnen stellen. Vanaf de industriële revolutie stellen we kostenefficiëntie hoger dan menselijk talent. Ieder die niet meekan met de huidige arbeidsproductiviteit, wordt afgescheept met een uitkering. Dat is blijkbaar goedkoper dan de “zwakkeren” begeleiden naar een maatschappelijk gewaardeerde bijdrage, hoe beperkt ook.

Op het UWV wordt zwaar bezuinigd: werkloze zoek het zelf maar uit, hoewel het vinden van passend werk niet voor iedereen even makkelijk is. Denk aan jongeren zonder ervaring en op ouderen die als een duur ziekterisico worden ingeschat. Op de sociale werkplaatsen wordt bezuinigd. Op regelingen voor gehandicapten en chronisch zieken wordt bezuinigd. (En dat alles om de hypotheekrente ongemoeid te kunnen laten, maar dit terzijde). De vroegere Melkertbanen zijn al jaren geleden geschrapt, hoewel die nu juist mensen met een zwakke positie op de arbeidsmarkt de mogelijkheid boden om zich via werk te ontwikkelen.

Economische teruggang

Sinds de eerste oliecrisis in 1973 treedt gemiddeld elke vijf jaar een periode van economische stagnatie op. Dat is economen en politici bekend. De verklaring is ingewikkeld, maar aan een periode van hoogconjunctuur die daartussen zit, ligt altijd een grote technologische ontwikkeling ten grondslag. Denk aan de ontwikkeling van Internet sinds 2000 en het algemene computerbezit en de opkomst van de mobiele telefonie in het eerste lustrum van deze eeuw. En steeds volgt er weer een periode van verzadiging. Op een bepaald moment heeft bijna iedereen een computer of mobieltje. Dan zakt de omzet en de economie in. En steeds is het antwoord weer hetzelfde: bezuinigen, omdat de overheid een dergelijke terugloop niet incalculeert in het beleid, maar tijdens hoogconjunctuur steeds weer teveel uitgeeft. Bezuinigen leidt weer tot verdere economische teruggang. Kijk naar de huizenmarkt waarop starters kansloos zijn geworden. Starterssubsidie afgeschaft. Bezuinigen heeft slechts één voordeel: dat allerlei overhead en overbodige projecten bij bedrijven en instellingen worden weggesneden. Steeds moet daarna het wiel weer worden uitgevonden: werkgelegenheidsprojecten, stimuleringsmaatregelen, bouwprojecten. Altijd weer moet de staatskas worden opgeschoond, alsof niemand de “7 magere jaren” had kunnen voorzien. Zelden staat de mens en het behoud van werk voorop. Ja, heel soms: denk aan de jaren tachtig met het jeugdwerkgarantieplan: je werkt, zit op school of loopt stage, maar een uitkering krijg je niet. Zo moet het en zo kan het blijkbaar. Maar zoiets raakt vergeten en wordt afgebroken, net als de Melkerbanen een paar jaar terug en de aanstaande bezuinigingen op de Sociale Werkvoorziening binnenkort. En over een paar jaar moet de hele infrastructuur weer worden opgebouwd, met alle kosten en plannenmakerij van dien. Ondertussen komen mensen werkloos thuis te zitten. Maar het kan en moet anders.

Menselijk kapitaal boven financieel-economisch gewin

De Melkertbanen waren met hun nadelen van mogelijke concurrentievervalsing voor regulier werk en gebrek aan doorstroming in elk geval een poging om mensen met fatsoenlijk en betaald werk uit de uitkering te halen. Op de korte termijn was dat wellicht iets duurder dan mensen afschepen met een uitkering op minimumniveau, want ze kregen er een toeslag bij, maar op de lange termijn zijn mensen die werken gelukkiger, ze vergroten hun sociale vaardigheden en netwerk, voelen zich onafhankelijker en mondiger.

Hulp en dwang

Sommige mensen moeten bij hun maatschappelijke participatie geholpen, misschien zelfs gedwongen worden. Dwang is er steeds meer, denk aan onze minister van Sociale Zaken die bijstandsgerechtigden de aardbeienvelden wil injagen, hulp en begeleiding steeds minder. Allemaal wegbezuinigd. Waarschijnlijk zouden talloze asielzoekers zich nuttig willen maken bij de tuinders, maar zij mogen niets. Alleen hun talenten verloren zien gaan tegen een dagvergoeding.
Buthan Een straatarm, Boeddhistisch land in de Himalaya dat de Bruto Nationale ”Index van geluk” introduceerde. Maar er is geen enkel land ter wereld dat hem in praktijk brengt. Menselijk geluk, en het gevoel van nut te zijn voor de maatschappij kost op de korte termijn extra geld: aan begeleiding, opleidingstrajecten, en nieuwe “Melkertbanen”, maar op de lange termijn kost het minder uitkeringen, levert het meer belastinginkomsten op, doordat meer mensen in eigen onderhoud voorzien en zijn er minder psychiaters en psychologen nodig, doordat mensen die werken en voor zichzelf zorgen zelfbewuster en gelukkiger zijn. Maar de kost gaat voor de baat uit en het kost misschien wel een generatie voordat het echt geld oplevert. Het vereist namelijk ook een mentaliteitsomslag. Waarom doen we het niet?

Menselijk kapitaal ontwikkelen

Geen enkel welvarend land doet het en houdt vast aan de moderne verspileconomie van productie waar het het goedkoopst is. Niemand wil de eerste zijn en zo de concurrentieslag verliezen. We moeten het menselijk talent centraal stellen als het kapitaal dat ontwikkeld moet worden, niet de productie (het materiële kapitaal). Als meer mensen op hun eigen niveau productief zijn doordat ze hun talenten ontwikkeld hebben, zijn meer mensen maatschappelijk actief, gelukkiger en productiever.

Vergoeding

Dat betekent niet bezuinigen bij de geringste economische tegenwind, of het daar weghalen waar het kan en niet bij de mensen die begeleiding en een steuntje in de rug nodig hebben. Niet mensen dwingen om aardbeien te gaan plukken als het werk klaarblijkelijk zo weinig waard is dat alleen Polen, Roemenen en Bulgaren er in hun eigen lage-lonen land van kunnen leven. Als je Nederlanders wilt trekken voor zwaar en lichamelijk werk, betaal ze dan ook goed. De marges op de veiling en met name bij de supermarkten zijn groot genoeg om de tuinders een betere prijs te bieden. Dwing mensen om zichzelf te ontwikkelen, desnoods vrijwilligerswerk te gaan doen, maar waardeer dat werk of die bezigheid dan ook met een redelijke vergoeding.

Doekje voor het bloeden

Stel als maatschappij eisen aan mensen, maar stel er ook iets tegenover. Verhoog niet de AOW-leeftijd als van tevoren bekend is dat van boven-60-jarigen bijna niemand meer werkt en van boven-vijftig jarigen velen als “te oud” worden afgeschreven. Formeel nog 17 jaar te gaan op de arbeidsmarkt, maar er is geen vermogenstoets meer als je als vijftig-plusser in de bijstand terecht komt. Waarom niet: omdat we ons er als maatschappij bij hebben neergelegd dat je als werkloze 50-plusser niet meer aan het werk raakt. Maar wel de AOW-leeftijd met twee jaar verhogen. We schepen mensen liever af met een uitkering en geven ze na hun vijftigste nog een doekje voor het bloeden mee doordat ze hun spaargeld mogen houden. Niks zelfontplooiing en menselijke talenten centraal.

Maatschappelijke participatie

Niet alleen zorgt maatschappelijke participatie, desnoods met de nodige dwang en voor eigen bestwil, betaald of vrijwillig (met een fatsoenlijke vergoeding) voor gelukkiger en productievere mensen, het stimuleert ook de civil society naar Amerikaans model: iemand die het goed heeft zet zich ook graag in voor zijn of jaar omgeving. Anderzijds levert mensen met een uitkering thuis laten zitten enorm veel sociale schade op en vernietigt kennis en kunde als “menselijk kapitaal” die iedereen in zich heeft. Eenzaamheid en sociaal isolement die daarvan het gevolg zijn, liggen op de loer evenals bij een plotselinge ziekte die iedereen kan treffen.

Rechten en plichten

Tegenover de plicht om je maatschappelijk nuttig te maken staat het recht op een behoorlijke beloning (waar je jezelf in principe van zou moeten kunnen onderhouden). Zo worden uitkeringen weer verstrekt aan mensen die echt niet anders kunnen: ernstig zieken en gehandicapte, ouderen en als overbrugging van werk naar werk of van activiteit naar activiteit. Als laatste redmiddel en vangnet voor mensen die het even tegenzit of voor mensen die echt niet anders kunnen. Zoals uitkeringen ooit bedoeld waren.

Tagged with →  
Share →

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Maak de som af (anti-spam): * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.