Journalistiek op wetenschappelijke basis voorkomt blunders en bestrijdt gemakzuchtige berichtgeving

Journalistiek moet uitsluitend een academische studie worden. Dat leidt tot beter onderzoek en betrouwbaarder berichtgeving. Best haalbaar, het is niet toevallig dat onder historici veel goede journalisten zijn. Natuurlijk is er altijd het spanningsveld tussen snelle en actuele berichtgeving, enerzijds en zorgvuldigheid van werken anderzijds, dat wil zeggen: toepassen van hoor en wederhoor, verifiëren van bronnen, controlerem van feiten en interviewen van de juiste personen.

Het valt me op dat de actuele berichtgeving het vrijwel altijd wint van accuratesse. Je moet het als nieuwsmedium immers wel heel bont maken om publiekelijk aan de schandpaal te worden genageld. Recent moest het NRC diep door het stof over de berichtgeving rond het ski-ongeluk van prins Friso. Het is dat de geïnterviewde Oostenrijkse arts geloofwaardig was en zijn lezing volhield, anders was de krant schadevrij weggekomen met tendentieuze berichtgeving.

Gemakzuchtige berichtgeving
Altijd als ik van een onderwerp goed op de hoogte ben, valt me op dat een journalistieke bijdrage, ofwel gekenmerkt wordt door feitelijke onjuistheden, ofwel door gemakzuchtige berichtgeving. Het meest extreme voorbeeld dat ik me kan herinneren van beide, wordt verenigd in één enkele persoon: Oscar Garschagen, ex-hoofdredacteur Van de Volkskrant. In die functie was hij geregeld in praatprogramma’s te zien, waar hij een aanval op Irak propageerde, omdat het land massavernietigingswapens zou hebben (wat dat dan ook mogen zijn; ik heb nooit een definitie van het begrip “massavernietigingswapen” gehoord of gezien. Zeer onwetenschappelijk en intellectueel gemakzuchtig bovendien). Hoe kan een hoofdredacteur van een “kwaliteitskrant” zich lenen voor dergelijke propaganda? Daarna nooit meer iets van Garschagen als “deskundige” gezien. Hij leek van schaamte wel opgelost. Ik heb de Volkskrant opgezegd.

Vaste gesprekspartners
Gemakzucht van de nieuwsmedia kun je elke dag zien: altijd weer wordt dezelfde Arabist, defensiespecialist of Amerika-deskundige om commentaar gevraagd. Ik kan hun namen dromen: Chris Klep, Petra Stienen en Maarten van Rossum. En ik moet ook toegeven dat het minder erg is dan een paar jaar geleden; Ik weet nu dat er aardig wat Arabië-deskundigen zijn. Maar ja er is weinig tijd, dus het is voor een redactie heel verleidelijk om maar weer een vaste deskundige te bellen. Kijk ook eens hoe de twee VARA-programma’s P&W en DWDD hun “zapservice” vullen vrijwel dagelijks hebben ze er een item van elkaar tussen zitten. Leentjebuur spelen spaart tijd en scheelt aureursrechten.

Anti-conceptie gehandicapten en verslaafden

Op 13 april jl, hadden zowel de actualiteitenrubrieken 1-Vandaag als Nieuwsuur een item over gedwongen anti-conceptie bij mensen die niet geacht worden een kind op te kunnen voeden: chronisch psychiatrisch patiënten, verslaafden en mensen met een verstandelijke beperking. Als voorbeeld waarbij het opvoeden goed zou gaan, werden William Westveer en zijn vrouw opgevoerd. Om de schijn op te houden dat William representatief is voor de doelgroep licht verstandelijk gehandicapten met kinderen, werd hij alleen bij naam voorgesteld en werd zijn maarschappelijke functie niet genoemd: blijkbaar niet belangrijk bij een verstandelijk gehandicapte, denk je in eerste instantie?

Andere hoedanigheid

De aanwezige deskundigen werden wel met naam en functie voorgesteld. Gelukkig bleek William assertief en nam hij gaande de discussie, waarbij hij nauwelijks betrokken werd, zelf de gelegenheid om te vertellen in welke hoedanigheid hij bij Nieuwsuur was. En daar kwam de aap uit de mouw: William bleek onder een andere hoedanigheid bij Nieuwsuur te zitten dan de redactie de kijker wilde doen geloven. Op de website van Nieuwsuur staat Williams functie overigens wel genoemd. Daarnaar kan de reactie altijd verwijzen, ingeval van kritiek als de mijne.

Gemakzucht
Ook hier bleek gemakzucht troef. De redactie had natuurlijk haast het item binnen een dag rond te krijgen, dus is gaan Googlen op een begrip als “belangenbehartiging verstandelijk gehandicapten” en kwam bij de LFB uit, belangenorganisatie van mensen met een verstandelijke beperking. William bleek als licht verstandelijk beperkte mens goed uit zijn woorden te kunnen komen en bovendien kinderen te hebben. Kon niet mooier. Zo kon, behalve deskundigen ook een direct belanghebbende zijn zegje doen voor een evenwichtige uitzending.

Schijn ophouden
Maar daarvoor moest de schijn worden opgehouden dat William Westveer representatief is voor de doelgroep “verstandelijk gehandicapten met kinderen”. Precies daarom werd William door Twan Huys niet in functie voorgesteld. William is namelijk niet alleen licht verstandelijk gehandicapt, maar ook mijn baas, namelijk directeur van de LFB. En ik schaam mij er niet voor als eenvoudig academicus te dienen onder een directeur die moeizaam leest. Ieder zijn sterke punten, nietwaar?

Niet representatief

Maar William is vanuit zijn functie natuurlijk helemaal niet representatief voor de doelgroep “verstandelijk gehandicapten met kinderen”. Hoe kan hij anders directeur worden van een zelforganisatie van verstandelijk gehandicapten? Ik zou het William niet nadoen en ik kan heel goed schrijven en lezen. Blijkbaar heeft William, ondanks beperking, typische directeurskwaliteiten. Maar dat mocht de kijker van de redactie liever niet weten. Maar William trok zich van de stilzwijgende afspraak lekker niks aan, zoals hij weliswaar directeur is, maar lak heeft aan politiek correct gedrag. Hij stelde zichzelf voor als directeur van de LFB, toen hij daarvoor de kans kreeg. Regel 1 uit de offensieve mediatraining: vertel hoe dan ook je eigen verhaal. Een typische directeurskwaliteit van William. Dankzij mijn baas William kreeg ik een mooi inkijkje in de gemakskeuken van de Nieuwsuur-redactie.

Academische journalistiek
En nu ben ik als schrijvend historicus van mening dat een academisch geschoold redacteur, een dergelijke intentie tot kijkersbedrog, niet zou accepteren. Een academisch geschoold journalist zou in plaats van één, twee telefoontjes plegen om een echt representatieve verstandelijk gehandicapte gesprekspartner te vinden. Het presenteren van enkel feiten die jou als journalist of redactie goed uitkomen, zoals Nieuwsuur met de uitnodiging aan William Westveer heeft geprobeerd, is in de academische wereld namelijk een doodzonde. Vandaar mijn oproep om alle journalistieke opleidingen op te waarderen naar academisch niveau.

Share →

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Maak de som af (anti-spam): * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.