Jaren zeventig ideeën over basisinkomen en nivelleren kunnen crisis keren

Arbeid wordt geflexibiliseerd via uitzendbureau’s, jaarcontracten en zzp-constructies. ZZP-constructies waar zelfs de belastingdienst niet meer intrapt. Nu de politiek nog. Nederlandse chauffeurs worden vervangen door goedkopere Poolse krachten via bedrijven die juridisch-technisch op Cyprus zijn gevestigd. Starterslonen dalen doordat hbo-ers op mbo-functies worden ingezet en universitairgeschoolden de plek van hbo-ers innemen. Daarnaast worden steeds meer functies in stagevorm aangeboden: jongeren draaien volop in een organisatie mee, maar krijgen niets betaald of worden afgescheept met een vrijwilligersvergoeding. Jonge werklozen genoeg met een “funstudie” in de richting van communicatie of feest- en partijenmanagement.

Gevolg is dat de lonen dalen, behalve voor de langstzittenden die onder een CAO vallen. Anderzijds wil de politiek de Balkenende-norm versoepelen uit angst dat banken, energiebedrijven en woningbouwcorporaties geen “goede” mensen meer kunnen krijgen. Maar welke onderneming in welk buitenland zit te wachten op bankdirecteuren die Fortis om zeep hebben geholpen, ABN-AMRO aan de Nederlandse staat hebben uitgeleverd en met de Liborrente hebben geknoeid? Wie zit er te wachten op corporatiedirecteuren van Vestia en Rochdale die zichzelf verrijkten en zich vertilden aan vastgoed? En wie zoekt Internationaal naar uitgerangeerde politici die als Commissaris hun controlerende taak verzaakten? Resultaat van dit alles is dat aan de onderkant van de arbeidsmarkt de lonen dalen en ze aan de top ongebreideld stijgen. Zelfs de bonussen zijn weer terug.

Kwantitatieve groei
Ondertussen roepen onze politici dat de pensioenleeftijd omhoog moet, omdat de verzorgingsstaat anders onbetaalbaar wordt en dat we “straks iedereen nodig hebben”. De werkelijkheid is dat er 700.000 werklozen zijn en het er naar uitziet dat er een triple-dip” op komst is. Zelfs de Duitse economie hapert, hoewel ze nog steeds groeit, maar niet zo hard als gewenst. Economische groei, opgevat als krimp, omdat economen niet anders kunnen denken dan in kwantitatieve groei, dat wil zeggen meer van hetzelfde.

Ondergang middenklasse
Politici en economen zouden het ware verhaal moeten vertellen dat in de VS al beter zichtbaar is dan hier: dat de middenklasse gaat verdwijnen en de inkomensverdeling steeds schever wordt. Dat we steeds minder mensen nodig hebben voor het werk dat er is en wat er overblijft door steeds hoger opgeleiden gedaan zal moeten worden tegen steeds lager loon. Dat de voormalige bankmedewerkers op mbo-niveau allemaal op straat komen te staan omdat hun werk wordt geautomatiseerd en via internet gaat verlopen. Dat die middenklasse straks drie onderbetaalde baantjes nodig heeft om de eindjes aan elkaar te knopen net zoals in de VS. Dat de gevestigde middenstand uit de binnensteden zal verdwijnen, omdat alles wat niet bederfelijk is gewoon via Internet verkocht en bezorgd kan worden. En onze politici met droge ogen beweren “dat we straks “iedereen nodig hebben”. Ze weten wel beter, maar ze houden vast aan die wensdroom, omdat als straks veel minder mensen werken, de pensioenen onbetaalbaar worden, evenals de zorg. Waar we al veel eerder aan herverdeling van welvaart hadden moeten doen, misschien wel een basisinkomen invoeren, streefden we ernaar dat iedereen op de wereld even rijk zou moeten worden, met voor het zover is zoveel smog in Peking dat er geen marathon meer gelopen kan worden zonder ernstige gezondheidsschade.

Nivelleren
We herverdelen wel: sinds Thatcher en Reagan van arm naar rijk. De inkomstenbelasting is gedaald voor de topinkomens en de mensen die onvoldoende vermogen hebben om risico op de beurs mee te lopen, betalen 4% belasting over vermogen boven de 17.000 Euro. Zo wordt een klein vermogen langzaam ingepikt door de belastingdienst, nog afgezien van de geldontwaarding door inflatie. De voedselbanken zijn er niet voor niets en er zitten meer mensen met extreme schulden dan ooit te voren. Er is crisis, zeggen politici en economen dan, en morgen wordt het beter. Beter misschien, maar het komt nooit meer goed, tenzij we het met minder leren doen, en schoner. Met minder luxe, minder mensen en minder zorg en eerlijk leren delen: werk, inkomen en zorg. Nivelleren dus en niks loslaten van de Balkenende-norm.

Hoge werkloosheid
Zelfs als het economisch goed gaat, blijft de werkloosheid hoog. 4%, ofwel 350.000 mensen vinden we aanvaardbaar, maar tot de instroom van de gastarbeid lag de werkloosheid op 1,5% of lager. Een “zekere” werkloosheid is goed voor de economie: het geeft werkgevers wat te kiezen, beperkt de macht van de vakbonden en houdt de lonen laag. Ongewilde werkloosheid laat op cynische manier zien dat de economie niet om mensen draait, maar uitsluitend om geld. Daarom ook, heeft werkloosheidsbestrijding nooit prioriteit. Aan het maatschappelijk noodlot van een werkloze en zijn gezin, valt macro-economisch gezien geen stuiver te verdienen. Een (steeds lagere) uitkering verstrekken is veel goedkoper. En dat komt omdat de economie uit is op korte-termijn gewin en politici maximaal vier jaar zitten. Verlies aan individuele vaardigheden en levensgeluk in geval van werkloosheid schaden de economie niet zolang de werkloze met zijn uitkering aan de zijlijn blijft staan em geen geld kost in de vorm van her- en omscholing. En dat geldt zelfs nu er 700.000 mensen werkloos zijn.

Mentaliteitsverandering
Volledige werkgelegenheid keert nooit meer terug: integendeel: steeds meer mensen zullen een andere invulling moeten geven aan het leven dan via betaald werk. Het kan het leven onthaasten, meer mensen ontlenen hun levensvervulling aan zorg voor elkaar: de zorg blijft betaalbaar en minder mensen gaan ten onder aan werkstress en minder mensen hebben een psycholoog nodig. Wat daarvoor nodig is, is een mentaliteitsverandering dat betaald werk niet zaligmakend is, en meer van hetzelfde niet gelukkig maakt, maar ook dat de inkomensverschillen weer kleiner worden, zodat de exorbitant veelverdieners gaan meebetalen aan het levensonderhoud van mensen die zich op een ander manier maatschappelijk nuttig maken dan via betaald werk. Waarom ontvangt Beatrix AOW? Waarom heeft de president-directeur van Philips recht op kinderbijslag voor zijn koters en waarom krijgen zijn kinderen die vanzelfsprekend gaan studeren een basisbeurs? Omdat nivelleren voor de liberalen van D66 en de conservatieven van VVD en CDA een vies woord is en omdat we sinds de tweede wereldoorlog hebben geloofd in een economisch concept van kwantitatieve groei, waarbij verspilling en consumptie drijvende krachten zijn. Meer van hetzelfde en wel voor iedereen, dus ook voor Trix. De mens is met zijn arbeidskracht ten dienste komen te staan van de economie en groei is het toverwoord waarmee de verwoestende effecten van het economisch mechanisme moet worden ingedamd.

Baisinkomen
Een contradictio in terminus en grote vergissing om te denken dat met economische groei het geld kan worden verdiend om het milieu te beschermen en het uitkeringsstelsel overeind kan worden gehouden. Wat uitkeringen doen is de gevolgen van een crisis tijdelijk dempen omdat iemand die werkloos wordt niet meteen brodeloos wordt. Maar bij iemand die werkloos raakt, wordt voortdurend het maatschappelijk schuldgevoel aangewakkerd door hem te houden aan de sollicitatieplicht. Voorzie iemand van een basisinkomen en vraag een redelijke tegenprestatie die past bij iemands vaardigheden en mogelijkheden.

Nieuwe natuur
En wat milieubescherming betreft: als we niet bereid zijn de dieren in de zogenaamde “nieuwe” natuur de ruimte te geven, noem het dan ook geen natuur, maar een reservaat. De veelgeroemde Oostvaardersplassen liggen ingeklemd tussen Almere en Lelystad, een randmeer, een spoorweg en een snelweg en beslaan in oppervlak nog geen tiende van Texel. Dat heeft niets met natuur te maken, maar is een dierentuin waaruit alleen de vogels kunnen ontsnappen.

Schaarste
Joop den Uyl werd eind 1973 beschouwd als een doemdenker met zijn toespraak over de oliecrisis en tijden die nooit meer zouden terugkeren. Hij blijkt 40 jaar na dato geen doemdenker, maar een profeet te zijn geweest, alleen anders dan hij vermoed zou kunnen hebben. Er is schaarste, maar nog niet aan energie en grondstoffen, wel aan ruimte voor mens en dier. De aarde raakt overbelast met 7 miljard bewoners die, gedomineerd door het rijke westen, allemaal streven naar dezelfde verspillende rijkdom.

Joop den Uyl

“We moeten beseffen … dat we niet kunnen voortgaan met het verbruik van … brandstoffen en grondstoffen zoals we dat in de laatste kwarteeuw hebben gedaan. Zo bezien keert de wereld van voor de oliecrisis niet terug. Wij zullen ons blijvend moeten instellen op een … zuiniger gebruik van grondstoffen en energie.

Share →

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Maak de som af (anti-spam): * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.